ગ્લેબ એક રશિયન બાળકનું નામ છે.
તેનું આખું નામ ગ્લેબ કુડ્રિઆવત્સેવા છે. તેની ઉંમર હજુ બે જ વર્ષની છે. આ બાળકનો જન્મ મોસ્કોમાં થયો છે. તેની માતાનું નામ નેલી કુડ્રિઆવત્સેવા છે. નેલી કહે છે : “મારો પુત્ર છ મહિનાનો થયો ત્યારે જ તેના સ્વાસ્થ્યમાં મને ગરબડ જણાઈ હતી. તેના પેટ પર સોજો આવી જતો હતો. પેટ ફૂલી જતું હતું. હું ગ્લેબને ડોક્ટરો પાસે લઈ ગઈ. ડોક્ટરોએ તેના શરીરનું પરીક્ષણ કર્યા પછી મને કહ્યું કે તેને હૃદયની એક ગંભીર બીમારી છે. એ બીમારીને રિસ્ટ્રિક્ટવ ર્કાિડયો માયોપેથી કહે છે. આ રોગ થવાનાં કારણો અજાણ છે. આ બીમારીમાં હૃદયના સ્નાયુઓ જાડા થઈ જાય છે અને દરેક ધડકન પછી એક ક્ષણ માટે જે તે રિલેક્સ થવા જોઈએ તેમ થતું નથી. એ કારણે હૃદયનો પંપ બરાબર કામ કરી શકતો નથી. પરિણામે ફેફસાં પર ભારે દબાણ આવે છે.”
આ બાળકને વધુ નિષ્ણાત તબીબો પાસે લઈ જવામાં આવ્યો. હૃદયનાં પ્રત્યારોપણ એટલે કે હૃદય બદલવા સિવાય તેનો કોઈ જ ઉપાય નથી તેમ કહેવામાં આવ્યું. રશિયામાં કોઈ પણ તબીબ આ પ્રકારનું હૃદય બદલવા તૈયાર નહોતો. નાનકડા ગ્લેબની મા બાળકને લઈ આસપાસના દેશોના ડોક્ટરો પાસે પણ જઈ આવી, પરંતુ નાનકડા બાળકના બીમાર હૃદયને કાઢી નાખવું, બીજા કોઈ નાનકડા બાળકનું હૃદય મળવું અને મળે તો તેના શરીરમાંથી કાઢી બીજા બાળકના શરીરમાં તેનું પ્રત્યારોપણ કરવું એક મુશ્કેલ અને જટિલ પ્રક્રિયા હતી.
ગ્લેબની માતા નેલીએ બાળકને બચાવી લેવા અડગ નિર્ધાર કર્યોહતો. વિદેશમાં લઈ જઈ તેની શસ્ત્રક્રિયા કરાવવા નેલી પાસે પૂરતાં નાણાં નહોતાં. નેલીએ કેટલાંક રશિયન પરિવારોનો સંપર્ક કર્યો અને ઓપરેશન માટે ફંડ પણ એકત્ર કર્યું.
તે પછી નેલી એના બાળકને લઈ જર્મનીના મ્યુનિક શહેરમાં ગઈ. જર્મનીના ડોક્ટરોએ ગ્લેબને જોઈ કહ્યું અગાઉ જે બીમારીનું નિદાન કરવામાં આવ્યું હતું તે પ્રમાણભૂત હોવાનું જણાવ્યું, પરંતુ બાળકના ફેફસાં પરના ભારે દબાણના કારણે તેમણે શસ્ત્રક્રિયા કરવા ઇનકાર કર્યો. નેલી નિરાશ થઈ બાળકને લઈ રશિયા પાછી આવી. તે પછી નેલીએ અમેરિકાના અને ભારતના હૃદયરોગ નિષ્ણાત તબીબોનો સંપર્ક કર્યો. અમેરિકામાં આ પ્રકારની જટિલ શસ્ત્રક્રિયાઓ કરનારી હોસ્પિટલો હતી, પરંતુ તેની ફી અત્યંત ઊંચી હોઈ નેલીએ ભારતમાં જ આ શસ્ત્રક્રિયા કરાવવા નિર્ણય કર્યો. નેલી અગાઉથી એપોઈન્ટમેન્ટ લઈ ચેન્નાઈ આવી. ચેન્નાઈમાં ર્ફોિટસ મલાઈ હોસ્પિટલ ખાતે ર્ફોિટસ સેન્ટર ફોર હાર્ટ ફેઈલ્યોર એન્ડ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ છે. અહીં હૃદયનું પ્રત્યારોપણ કરવાની સુવિધા, ઉપકરણો અને નિષ્ણાત તબીબો ઉપલબ્ધ છે.
નેલી તેના નાનકડા બાળક ગ્લેબને લઈ ચેન્નાઈ આવી ત્યારે બાળકની હાલત અત્યંત ગંભીર હતી. હૃદય અત્યંત ધીમું કામ કરતું હતું. કિડની પણ બરાબર કામ કરતી નહોતી. બાળકની હાલત જોઈને તબીબોએ બાળકને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ લિસ્ટમાં સૌથી અગ્રતાક્રમે મૂકી દીધો. રાજ્યની અને બહારની તમામ હોસ્પિટલોને જાણ કરવામાં આવી કે, તેમની પાસે કોઈ બ્રેઈન ડેડ ચાઈલ્ડ હોય તો ગ્લેબને બચાવવા એક નાનકડા બાળકનું હૃદય જોઈએ છે.
એ પછી પૂરા દોઢ મહિના સુધી ઇંતજાર કરવો પડયો. એક દિવસ ખબર આવ્યા કે બેંગલુરુની મનીપાલ હોસ્પિટલમાં એક બ્રેઈન ડેડ બાળક છે. એ બાળકનાં માતા-પિતા તેમના બ્રેઈન ડેડ બાળકનું હૃદય આપવા તૈયાર છે. આ તરફ પણ નાનકડા ગ્લેબની હાલત દિવસે ને દિવસે બગડી રહી હતી. ચેન્નાઈની હોસ્પિટલના તબીબો પાસે પણ હવે ગ્લેબને બચાવી લેવા ખૂબ ઓછો સમય હતો. વળી બીજો સવાલ એ હતો કે બેંગલુરુની હોસ્પિટલના બ્રેઈન ડેડ બાળકનું હૃદય ગ્લેબને મેચ થશે કે કેમ તે પણ એક સવાલ હતો. ગ્લેબની માતાના મનમાં હજાર હજાર સવાલ હતા. છતાં તેણે ધીરજ રાખવા નિર્ણય કર્યો.
બેંગલુરુની હોસ્પિટલમાંથી સંદેશો મળતા જ એક મિનિટ પણ બગાડયા વિના ચેન્નાઈની ર્ફોિટસ મલાર હોસ્પિટલના નિષ્ણાત તબીબોની એક ટીમ બેંગલુરુ જવા ઊપડી. તે ટીમમાં ર્કાિડયો થોરોસિક સર્જન, પીડિયાટ્રિક ઇન્ટરનેશનલ ર્કાિડયોલોજિસ્ટ, ર્કાિડયાક એનેસ્થેટિસ્ટ વગેરે હતા. બેંગલુરુ જઈ તેમણે સર્જરી કરી બ્રેઈન ડેડ બાળકના હૃદયને બહાર કાઢયું અને એક ચાર્ટર ફ્લાઈટ દ્વારા તેને ચેન્નાઈ લઈ જવામાં આવ્યું. એકના શરીરમાંથી બહાર કાઢેલા હૃદયને એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે લઈ જવામાં વિલંબ કરી શકાય નહીં. જેવી રીતે વડા પ્રધાનને કે રાષ્ટ્રપતિશ્રીને પસાર થવા બધા માર્ગો પરનો બધો જ ટ્રાફિક રોકીને રસ્તો ખુલ્લો કરી આપવામાં આવે છે તેવું અહીં બંને રાજ્યો વચ્ચે પણ કરવામાં આવ્યું. બેંગલુરુની હોસ્પિટલથી એરપોર્ટ સુધી અને ચેન્નાઈના એરપોર્ટથી ર્ફોિટસ મલાર હોસ્પિટલ સુધીના રસ્તા પરના બીજા બધા જ ટ્રાફિકને રોકીને ટ્રાફિક પોલીસે એક બાળકને બચાવવા હૃદયને લઈ જવાના તમામ રસ્તા ખુલ્લા રાખ્યા. આ વ્યવસ્થાને ‘ગ્રીન કોરિડોર’ કહે છે. આવી ‘ગ્રીન કોરિડોર’ વ્યવસ્થાના કારણે બેંગલુરુથી એક હૃદયને ચેન્નાઈની હોસ્પિટલ સુધી લઈ જવામાં માત્ર ૪૭ મિનિટ જ લાગી. પ્રત્યારોપણ માટે હાર્ટને લઈ જતી એમ્બ્યુલન્સને પોલીસે એસ્કોર્ટ પણ કરી.
તે પછી ચેન્નાઈની હોસ્પિટલમાં ગ્લેબ પર સર્જરી શરૂ કરવામાં આવી. તેનું બીમાર હૃદય બહાર કાઢી લેવામાં આવ્યું. હૃદય વગરના બાળકને જીવિત રાખવા બીજાં ઉપકરણો લગાવવામાં આવ્યાં. ખાસ કરીને દર્દીની વય ખૂબ ઓછી હોય ત્યારે આ પ્રકારની સર્જરી અત્યંત મુશ્કેલ હોય છે. મુશ્કેલીની શરૂઆત એનેસ્થેશિયાથી જ શરૂ થાય છે. તે પછી તેના શરીરમાં બીજાનું હૃદય બેસાડવું તેનાથી પણ વધુ જટિલ પ્રક્રિયા છે. નાનકડા ગ્લેબ પરની સર્જરી પૂરા આઠ કલાક ચાલી. એક નાનકડા બાળકનું હૃદય બીજા નાનકડા બાળકના શરીરમાં ગોઠવી દેવામાં આવ્યું. શસ્ત્રક્રિયા સફળતાપૂર્વક પાર પાડવામાં આવી.
આ પ્રકારની શસ્ત્રક્રિયા બાદ નવું હૃદય બીજાના શરીરના અનુકૂલન સાધવામાં ૧૦ દિવસ લે છે. એ દિવસો પણ પસાર થઈ ગયા. હવે ગ્લેબ તેની માતાની કેડમાં ઊંચકાયેલો છે. તે નવા હૃદય સાથે સૌને સ્મિત આપે છે, હસે છે અને એની માતા સાથે રમે પણ છે. ગ્લેબની માતા નેલી કહે છે : “હાર્ટ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પછી હું જ્યારે મારા પુત્રને ઊંચકું છું અને તે મારા હાથમાં હોય અને હલનચલન કરે છે ત્યારે મને લાગે છે કે, તેનો પુનર્જન્મ થયો છે. તે મારું ભવિષ્ય છે.”
એક રશિયન બાળકના શરીરમાં એક ભારતીય હૃદય ધબકી રહ્યું છે.
ભારત આ કરી શકે છે.
